ក្រោយការបោះឆ្នោត ២៨ កក្កដា ២០១៣ បក្សទាំងពីរសុទ្ធតែឈ្នះរៀងៗខ្លួន។ តែក្រោយ២២ កក្កដា ២០១៤ បក្សទាំងពីរ អ្នកខ្លះយល់ថា បក្សនេះ ឬបក្សនេះឆ្នះជាដើម តែសម្រាប់ខ្ញុំ គិតថា បក្សទាំងពីរ ចុះចាញ់រៀងៗខ្លួន ហើយអ្នកដែលចាប់បផ្តើមឈ្នះបណ្តើរៗ គឺរាស្រ្តប្រជា។
មហាជនរាប់ម៉ឺននាក់ ទាំងក្នុង និងក្រៅ ទាំងអ្នកចេះ(បណ្ឌិតក្រវាត់ករ) និង អ្នកមិនច្បាស់(តាមតែគេ) បានរិះគន់យ៉ាងចាស់ដៃដោយពីលទ្ធផលនៃកិច្ចព្រមព្រៀង នាថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដាឆ្នាំ២០១៤ក្រោយពីការជួបពិភាក្សារកដំណោះស្រាយរួមមួយរវាងបក្សទាំងពីរគឺ((ប.ជ.) និង(ស.ជ.)) ។ យើងសូមធ្វើការបែងចែកមហាជនទាំងពីរនេះជាពីរគឺ៖
១. អ្នកដែលមិនយល់ពីសភាពការណ៍ ឬស្ថានការណ៍នយោបាយ៖ និយាយពាក្យពិត គឹក្រុមតចៀកស ព្រោះ ១.ដោយចំនេះដឹងរបស់ពួកគេនៅមានមានកំរិត មិនចេះពិចារណា ត្រិះគិតឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ឬ ២.មានចំណេះដឹងគួរសមដែរ តែដោយអំនួត ប្រមាថ អ្នកដទៃ ថា មានតែអញ ក្រៅពីនោះមិនកើត អ្នកដែលមិនស្តាប់ អញ អ្នកនោះមិនត្រូវ ឬធ្វើអ្វីក៏ខុស(អញនិយម)។ តែក្រុមនេះរិះគន់ គឺក្នុងន័យខ្លាច ឬព្រួយបារម្មណ៍ មូលហេតុគឺខ្លាច មុខ ខ្លាចក្រោយ តក់ក្រហល់ តែមិនគិតវែងឆ្ងាយ និងយូរអង្វែង។
២. ក្រុមឆ្លៀតឱកាស ឬដឹងតែធ្វើជាមិនដឹង ក្រុមនេះ ទោះជាយល់ ឬពុំយល់ក្តី គេមិនគិតឡើយតែ គិតតែរឿងម្យ៉ាងគឺបំបែកបំបាក់ ដើម្បីបន្ថយឥទ្ធិពលកម្លាំងសង្រ្គោះជាតិ ដែលអាចឈានទៅបង្កើតបក្សថ្មីមួយទៀត ដែលយកលេសគ្រប់បែបយ៉ាង ក្រុមនេះ ១.អាចជាក្រុមមួយដែលជាកូនអុកមួយរបស់(គូបដិបក្ស) ឬជាក្រុមមួយដែលមានទស្សនៈផ្សេងទៀត។ល។ (យើងអាចប្រើពេលវេលាដើម្បីធ្វើបញ្ជាក់ពីសកម្មភាព និង រឿងពិតនៅពីក្រោយតាមរយៈសកម្មភាពមួយចំនួន)។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ ការព្រួយរិះគន់គ្រប់បែបយ៉ាងមិនជាអាក្រក់ទាំងអស់នោះទេ។ ការព្រួយបារម្ភ ការរិះគន់នេះ ក៏ជាទន់ ឬ ជាកញ្ចក់មួយសម្រាប់ការឆ្លុះបញ្ចាំងផងដែរ សម្រាប់បក្សត្រៀមដឹងនាំថ្មីមួយនោះ។ ដើម្បីឈានៅរកជ័យជម្នះអាណត្តិក្រោយ ការពិតណាស់ការនៅខាងក្រៅពិតជាមិនមែនជម្រើសល្អឡើយសម្រាប់បក្សសង្រ្គោះជាតិ។ បក្សសង្រ្គោះជាតិ តាមពិតចាប់តាំងពីមានការបង្រួបបង្រួមពីរបក្សផ្សេងគ្នា (សិទ្ធិមនុស្ស) និង (សមរង្ស៊ី) ឱ្យក្លាយជាបក្សតែមួយ គឺគណបក្សសង្រ្គោះជាតិមក កម្លាំងកើនឡើងទ្វេដង អាចនិយាយបានថា ឈ្នះរួចទៅហើយ ដោយយោងទៅតាមរយៈ ការហ៊ានចេញមុខគាំទ្រដោយចំហរបស់មហាជន យុវជន អាជីវករ កម្មករ កសិករ ព្រះសង្ឃ សិស្សនិស្សិតមួយចំនួន និងមន្រ្តីរាជការមួយចំនួនផងដែរ ។ កម្លាំងយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលពីមុនមានតែបក្សប្រជាជនប៉ុណ្ណោះដែលមាន តែ២០១៣នេះ មានតែសង្រ្គោះជាតិប៉ុណ្ណោះ ដែលមាន(ទាំងឃោសនា ទាំងបាតុកម្មនានា)។ កម្លាំងទាំងនេះបង្ហាញថា បក្សដែលឈ្នះពិតប្រាកដ គឺសង្រ្គោះជាតិ។ ថ្ងៃ២២ កក្កដា ២០១៤ កិច្ចចរចាមួយបានព្រមព្រៀងឡើង ដែលបង្ហាញថា សង្រ្គោះជាតិចុះចាញ់ (នឹកដល់ឈុតមួយក្នុងរឿងនគរទាំងបី ក្នុងពេលជូកឺខុងមិញជួបជាមួយស៊ុនឈាននិយាយពីការចរចាជាមួយឆាវឆាវ ៖ “ចរចា ស្មើនឹងពាក្យចុះចាញ់ គ្រាន់តែប្រើពាក្យឱ្យពិរោះតែប៉ុណ្ណោះ” ។
ត្រង់នេះ ថ្វីត្បិតតែបក្សទាំងពីរមានចំនុចខ្លាំងរៀងៗខ្លួន តែបក្សទាំងពីរបានចុះចាញ់ម្នាក់បន្តិចទៅហើយ ។
បក្សប្រជាជនថ្វីត្បិតតែ ព្រមបោះបង់តំណែង និងកែសម្រួលនីតិវិធីខ្លះ ចំនុចមួយចំនួន នៅតែព្យាយាមចងដើម្បីទប់ខ្លួនដែរ។ ឧទាហរណ៍ តំណែងតួនាទីក្នុងសភា ខ្លះ (អនុប្រធានសភា, គណកម្មាធិការ៥ ក្នុងចំណោម១០ តែជ្រើសរើសគណកម្មការសំខាន់ៗ និងនៅតែគ្រប់គ្រងប្រធានសភាដដែល) កែប្រែច្បាប់ នីតិវិធីរៀបចំការបោះឆ្នោត សមាសភាពគណកម្មាការរៀបចំបោះឆ្នោត។ល។ យ៉ាងណានៅតែព្យាយាមចងដើម្បីទប់ និងការពារខ្លួន។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើមិនបោះបង់ខ្លះ បក្សប្រជាជនខ្លួនឯង នឹងគ្មានផ្លូវ ឬរកផ្លូចុះមិនឃើញ។ ម្យ៉ាងទៀត មួយស្នៀតនេះ ក៏ដើម្បីកាត់បន្ថយការគាំទ្របក្សសង្រ្គោះជាតិដែរ ដោយបំបែក(លើកអនុប្រធានបក្សសង្រ្គោះជាតិ) វាយប្រហារទឹកចិត្តអ្នកគាំទ្របក្សសង្រ្គោះជាតិតាមរយៈលទ្ធផលនៃការចរចា ។ល។ ដូចនេះ ដើម្បីការពារខ្លួន និងដើម្បីបញ្ចុះឥទ្ធិពល ឬកម្លាំងគាំទ្របក្សសង្រ្គោះជាតិ ឬ ដើម្បីបំពេញការទូត(ជំនួយអន្តរជាតិផ្សេងៗ) ធ្វើឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ និងដើម្បីទុកឱកាសកែប្រែកំហុស(កំណែទម្រង់ ឬយកចិត្តអ្នកគាំទ្រ) បក្សប្រជាជនត្រូវតែចរចា(ចុះចាញ់) ដើម្បីឈ្នះថ្ងៃក្រោយទៀត។
ចំពោះបក្សសង្រ្គោះជាតិវិញ ថ្វីត្បិតតែឈ្នះ(យកចិត្តមហាជនបាន)ក៏ពិតមែន តែមិនទាន់ឈ្នះបាន១០០%ឡើយ ដោយការទូត រចនាសម្ព័ន្ធ ការគ្រប់គ្រង និងដឹកនាំនៅមានភាពខ្វះចន្លោះប្រហោង ឧទាហរណ៍ បក្សពីរបញ្ចូលតែមួយ សកម្មជននៅមានគំនិតបែងចែក ម្ខាង”ក” ម្ខាង”គ” អួតអាងរៀងៗខ្លួនថាខ្លួនខ្លាំង អ្នកគាំទ្រថ្វីត្បិតតែគាំទ្រ តែតាមពិតមិនមានសិទិ្ធ ឬគ្មានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោត តំបន់ខ្លះថ្វីត្បិតតែមានការគាំទ្រច្រើនតែ អ្នកសង្កេតការខ្វះសមត្ថភាព ឬខ្លះទៀតជាចារកម្ម(ជនបង្កប់របស់ប្រ.ជ) កម្លាំងបាតុកម្ម ថ្វីត្បិតខ្លាំង តែលទ្ធផល បានពីបាតុកម្មគ្មានផលល្អ ការបែកបាក់សាមគ្គីជាតិកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ អន្តរាគមន៍ពីអន្តរជាតិថ្វីត្បិតតែមានតែ មិនមានប្រសិទ្ធភាព ព្រោះអន្តរជាតិគិតពីផលប្រយោជន៍ការទូតរបស់គេជាង ជួយសង្រ្គោះជាតិ តែបើទោះជាមានខ្លះក្តី យើងឃើញត្រឹមជាការកាត់ជំនួយ ឬ គំរាមកាត់ជំនួយ ធ្វើឱ្យអ្នកដែលរងគ្រោះពិតប្រាកដនោះគឺរាស្រ្ត (មហាជនជាពិសេសអ្នកក្រីក្រ ឬអ្នកគាំទ្រសង្រ្គោះជាតិផ្ទាល់តែម្តង) កម្លាំងមហាជន ត្បិតតែច្រើន តែកម្លាំងមន្រ្តីរាជការ ប៉ូលីស ទាហាន កងប្រដាប់អាវុធ មិនទាន់លះបង់ គាំទ្រនិងចេញមុខនៅជាមួយមហាជន ឬសង្រ្គោះជាតិនៅឡើយ តែបើចង់រុញដូចបណ្តារប្រទេសនានា(អេស៊ីប លីប៊ី…) អ្នកដែលរងគ្រោះ និងខូចខាតពិតប្រាកដគឺខ្មែរ ហើយវាជាឱកាសសម្រាប់ប្រទេសជិតខាង នៅទៅបញ្ចប់ការបោះឆ្នោតនៅតែបោះដដែល សកម្មជន តំណាងរាស្រ្ត របស់សង្រ្គោះជាតិថ្វីត្បិតពេលនេះមិនទាន់ខ្វះខាត តែថ្ងៃក្រោយនឹងជួបបញ្ហា ព្រោះដោយតំណាងរាស្រ្តគ្មានថវិការធ្វើការបន្ត បើនៅតែបន្តមិនចុះចាញ់ បក្សប្រជាជននៅតែដឹកនាំ ច្បាប់នៅតែមិនកែ សមាសភាព គ.ជ.ប នៅតែមិនបានកែ ២០១៨ នឹងមកដល់ សង្រ្គោះជាតិចូលរួមបោះឆ្នោតឬមិនចូលរួម? តែបើចូលរួមច្បាស់ណាសនៅតែចាញ់ សកម្មជន ថ្នាក់ដឹកនាំ(តំណាងរាស្រ្តគ្មានអភ័យឯកសិទ្ធិ)ក្លាយជាក្រុមមិនស្របច្បាប់ រាជរដ្ឋាភិបាលក៏មិនស្រប់ច្បាប់ អំពើចោរកម្ម អសន្តិសុខក៏កើតមាន ការំខានដល់ធ្វើនយោបាយក៏កើតមាន តើសង្រ្គោះជាតិមានពេលឯណាចូលដល់មូលដ្ឋានជួបម្ចាស់ឆ្នោត? ។ល។
ដូច្នេះហើយ ដើម្បីជោគជ័យ បង្រួបបង្រួមជាតិ មិនបង្ហូរឈាមខ្មែរ និងដោយស្របច្បាប់នោះ សង្រ្គោះជាតិត្រូវតែជ្រើសយកជម្រើសមួយដោយឈ្លាសវៃ គឺ”ចាញ់!ឈ្នះ!”។ ចុះចាញ់ថ្ងៃនេះដើម្បីខ្មែរឈ្នះ ចុះចាញ់ថ្ងៃនេះដើម្បីឈ្នះថ្ងៃក្រោយ ។ តែក្នុងកាលៈទេសៈនេះ សង្រ្គោះជាតិត្រូវឆ្លាតវៃក្នុងការចរចា ព្រោះក្នុងទ្រឹស្តីប្រជាធិបតេយ្យ គឺផលប្រយោជន៍រាស្រ្តប្រជា។ សង្រ្គោះជាតិត្រូវប្រើ ប្រាស់នូវអ្វីដែលខ្លួនត្រូវទទួលបាន ឬទាមទារយកបាន ហើយប្រើប្រាស់ឱ្យមានប្រយោន៍ពិតប្រាកដ។ ឧទាហរណ៍ ធ្វើ ឬកែប្រែច្បាប់ នីតិវិធីនៃការបោះឆ្នោត សមាសភាពគ.ជ.ប ឱ្យឯករាជ្យ រៀប ឬកែសម្រួលបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតឱ្យត្រឹមត្រូវឡើងវិញ រៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធរបស់គណបក្សឱ្យរឹងម៉ាំ និងមានវិន័យ បណ្តុះបណ្តាល់ ពង្រឹងសមត្ថភាពអ្នកសង្កេតការណ៍ ។ល។ ក្រៅពីនោះ ត្រូវប្រើសមាសភាពតួនាទីក្នុងសភា ដោយបម្រើផលប្រយោជន៍រាស្រ្តឱ្យឃើញជាក់ស្តែង និងពិតប្រាដក។ ប្រើអំណាចក្នុងសភា ដើម្បីពង្រឹងច្បាប់ ដោយដេញដោល តាមដាន ការប្រតិបត្តិរបស់រដ្ឋាភិបាល អំពីប្រសិទ្ធភាពគណនេយ្យភាព តម្លាភាព តាមរយៈកោះហៅ ធ្វើញត្តិស្តីបន្ទោស បង្ហាញពីភាពអវិជ្ជមានរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងគោលបំណងបម្រើរាស្រ្តប្រជាពិតប្រាកដ។ ធ្វើដូចនេះ ក្នុងរយៈពេលរហូតដល់ការបោះឆ្នោតជាថ្មី សង្រ្គោះជាតិនឹងយកជ័យជំនះបានក្នុងពេលខាងមុខ និងដោយសន្តិវិធី ស្របច្បាប់ ដោយកិត្តិយស ឯកភាពជាតិជាក់ជាមិនខាន។
យ៉ាងណាក្តី ជ័យជំនះបានឬមិនបាន អាស្រ័យទៅលើថ្នាក់ដឹកនាំដ៏ឆ្លាតវៃរបស់សង្រ្គោះជាតិ ថាតើចេះប្រើប្រាស់ប្រយោជន៍នៃការចរចានេះ ឱ្យមានប្រសិទ្ធិភាពយ៉ាងណា។
ចំណែកឯអ្នកគាំទ្រវិញ ទោះបីជាការរិះគន់ មិនអាក្រក់ ឬអាក្រក់ក្តី ត្រូវឆ្លាតវៃក្នុងការរិះគិត និងស្វែងរក ឬស្តាប់ការបកស្រាយដោយការពិចារណារ ហើយមិនត្រូវជ្រួលច្របល់ឡើយបើខ្លួនមិនទាន់យល់ពីការពិត។
“ ជ័យជម្នះបានដោយហិង្សា វានឹងកើតជាការសងសឹក ដោយហិង្សាទៅវិញ” ។
រៀបរាប់ និងធ្វើការបញ្ចេញយោបល់ដោយចំណេះដឹងតិចតួចទុកជាទស្សនៈទាន។

ពី៖ កូនកសិករពីអតីតក្រុងចាស់អង្គរបូរី(នគរគោកធ្លក) សព្វថ្ងៃខេត្តតាកែវៈ” Kon Khmer ”